Tentoonstelling
Nachtlicht
05 april 2011 tot 27 juni 2011
De schilders van het nieuwe licht, 1880 -1940
De tentoonstelling Nachtlicht laat de invloed van het gas- en elektrisch licht op de Nederlandse kunst tussen 1880 en 1940 zien. Kunstenaars als Isaac Israels, George Hendrik Breitner, Jan Sluijters, Leo Gestel, Kees van Dongen, Cor Noltee, Kees Maks, Simon Maris, Johan Dijkstra en Piet van der Hem experimenteerden met de effecten en de mogelijkheden van het nieuwe licht. Het uitgaansleven vormde een belangrijke bron van inspiratie. Maar ook het veranderde straatbeeld, het huiselijke leven en de invloed van het licht op de mode werden verbeeld.
In Museum Flehite zijn circa 70 schitterende schilderijen en tekeningen te zien waaronder topstukken uit Centraal Museum, Groninger Museum, Singer Museum, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, Caldic Collectie en particuliere collecties. Bij de tentoonstelling, samengesteld door gastconservatoren Katjuscha Otte en Ingelies Vermeulen, is een publicatie verschenen met een tiental teksten over de impact van het nachtlicht.
Licht als symbool voor de moderne tijd
In de 19e eeuw was het gaslicht een noviteit. Grote boulevards, winkelstraten, cafés en theaters waren ’s avonds een stuk beter verlicht. Gaslampen verlichtten een hele ruimte nog niet geheel; de lampen werden te heet om er veel in een ruimte te plaatsen. Eén van de belangrijkste kenmerken van nachtwerken uit die tijd is dan ook het sterke licht/donker contrast. Een ander kenmerk is het gelig-oranje licht dat de gaslampen afgaven. Een recensent beschreef de lichten in George Breitners schilderij Plein bij avond als ‘oranjegeraas uit koperen lichtramen’. Het elektrische licht werd aan het grote publiek gepresenteerd op de wereld-tentoonstelling van 1881. Chique uitgaansgelegenheden en schouwburgen installeerden het al snel in hun zalen, die daarmee geheel en overvloedig werden verlicht. Vrouwen liepen er rond in schitterende avondjaponnen. Vooral geel en rood waren favoriete kleuren, die in het licht bijzonder gunstig uitkwamen. Kunstenaars als Kees van Dongen, Leo Gestel en Jan Sluijters maakten er meesterlijke schilderijen van.
van der Waay
Schilderachtige effecten van spiegelende straten
Ook op straat speelde het licht een rol. Verlichte winkelruiten, betere lantaarnpalen en de lichten van (paarden)trams en later auto’s veranderden het avondlijke stadsbeeld. De Kalverstraat was de eerste straat in Nederland die elektrisch verlicht werd. Volgens een ooggetuigenverslag was het er ’s avonds heel levendig. De winkels waren tot tien uur open, de etalages verlicht, de koffiehuizen vol. Op straat liep winkelend en uitgaanspubliek. Kunstenaars als Breitner en Isaac Israels trokken er op uit om ‘de nieuwe stad’ bij avond vast te leggen. Hoedenwinkel van Mars op de Nieuwendijk (Israels, 1893) en Kalverstraat met vlaggen bij regenachtige avond (Breitner, 1894) zijn hier mooie voorbeelden van. Ook hun navolgers Marie Henri Mackenzie, Kees Maks en Cor Noltee vonden inspiratie in de lichten van Amsterdam en Rotterdam.
Leo Gestel
Het verderfelijke nachtleven
Het nieuwe licht en de verbeelding ervan door kunstenaars, riep rond 1900 veel vragen op. Licht bood vrijheid en veiligheid, maar dankzij het feit dat het zo snel werd omarmd door eigenaren van bars, danszalen en nachtclubs, had het voor conservatief Nederland een negatieve associatie. Dat kunstenaars de verderfelijke kanten van het uitgaansleven open en bloot en met een felle toets onder de aandacht brachten, maakte hen in de ogen van die critici even verderfelijk. Felle kritiek weerhield kunstenaars er niet van het licht en het nachtleven te blijven vastleggen. In een tijd waarin kunstenaars zich begonnen af te zetten tegen de academische traditie, hadden zij een dankbaar onderwerp gevonden om de grenzen van het schilderen mee te verkennen en op te rekken. Bijkomstig bieden ze ons, in de 21e eeuw, een boeiende kijk op een destijds snel veranderende maatschappij.
Publicatie
Bij de tentoonstelling verschijnt een publicatie, met bijdragen van gastconservatoren Ingelies Vermeulen en Katjuscha Otte, Frank Lubbers, directeur van Museum De Wieger en Onno Maurer, hoofd Museum Flehite.
Het rijk geïllustreerde boek is uitgegeven door 99 Uitgevers/Publishers in Haarlem en vormgegeven door Mart. Warmerdam. In een tiental teksten en een aantal korte inzetten, biedt het boek achtergronden over de kunstenaars die het nieuwe licht vastlegden, over het nachtleven en over de impact die dit op de maatschappij rond 1900 had.
Prijs: € 19,50. Te koop in Museum Flehite en in geselecteerde boekwinkels en musea.
Lees ook de openingsrede van Johan Doesburg tijdens de opening van Nachtlicht de schilders van het nieuwe licht 1880-1940 en het artikel op het blog van Jannemarie van de Brand. klik hier voor de openingsrede en hier voor het blog.
LET OP: tijdens deze tentoonstelling geldt een toeslag van €2,50
EXTRA:
Nachtlicht arrangement
Speciaal tijdens de tentoonstelling Nachtlicht bieden Museum Flehite en logies de Tabaksplant een nachtelijk arrangement aan. Voor slechts € 89,- (o.b.v. 2 personen) kunt u de tentoonstelling bezoeken, overnachten in de historische binnenstad van Amersfoort (inclusief ontbijt) en een rondvaart maken door de prachtige grachten.
Het Nachtlicht arrangement kunt u boeken/reserveren via logies de Tabaksplant: logies@tabaksplant.nl of tel: 033-4729797.
(Het arrangement is te boeken t/m 26 juni 2011)
